Do obserwacji mgławic i galaktyk

Jaki teleskop wybrać

Dobson daje największą aperturę przy prostej budowie i szybko rozstawia się w terenie, dlatego jest najczęstszym wyborem do obserwacji wizualnych. Newton na montażu paralaktycznym pokaże to samo przy tej samej aperturze, ale jest cięższy w rozstawieniu. Refraktory przy dużych aperturach są ciężkie, a małe dobrze pokazują rozległe pola gwiazd i duże mgławice. Maksutowy i Schmidt-Cassegrainy mają wąskie pole widzenia, w którym największe obiekty się nie mieszczą. Do obserwacji wizualnych montaż nie musi śledzić nieba, bo obiekt ogląda się kilka minut, a nie godzinami.

Ciemne niebo i adaptacja oka

Najwięcej daje wyjazd z dala od miasta: pod ciemnym niebem mały teleskop pokaże więcej niż duży pod łuną. Najlepiej obserwować w noce bez Księżyca, bo jego blask rozjaśnia całe niebo. Oko przyzwyczaja się do ciemności przez kilkadziesiąt minut i każde białe światło psuje tę adaptację, dlatego mapę oświetla się czerwoną latarką. Słaby obiekt łatwiej dostrzec zerkaniem, czyli patrząc trochę obok niego: brzeg siatkówki jest czulszy na słabe światło niż jej środek.

Okulary i filtry

Do rozległych obiektów przydają się okulary o długiej ogniskowej, na przykład 25 albo 32 mm, i szerokim polu własnym. Dają małe powiększenie i jasny obraz, w którym cała mgławica mieści się w polu. Okulary o krótszej ogniskowej przydają się przy małych mgławicach planetarnych i jądrach galaktyk. Filtry UHC i OIII przepuszczają światło mgławic emisyjnych, na przykład Mgławicy Oriona czy Mgławicy Pierścień, i ciemnią tło nieba. Galaktyki i gromady gwiazd świecą w szerokim zakresie barw, więc filtr tylko je przyciemnia.

Co obserwować

Na początek dobrze sprawdza się katalog Messiera: 110 jasnych mgławic, galaktyk i gromad gwiazd, z których większość widać nawet w małym teleskopie. Zimą warto zacząć od Mgławicy Oriona, latem od mgławic w Strzelcu i Łabędziu, a jesienią od Galaktyki Andromedy. Aplikacja z mapą nieba podpowie, które obiekty są wysoko nad horyzontem o danej godzinie.

Przygotowanie sprzętu

Lustro dużego teleskopu potrzebuje czasu na wyrównanie temperatury z otoczeniem, więc teleskop warto wystawić na zewnątrz godzinę przed obserwacją. Newton i Dobson wymagają co jakiś czas kolimacji, zwłaszcza po przewiezieniu samochodem. Szukacz kolimatorowy razem z lunetką szukacza ułatwia trafienie w słaby obiekt, którego nie widać gołym okiem. Krzesło obserwacyjne z regulowaną wysokością pozwala patrzeć dłużej i spokojniej, a spokojne oko dostrzega przy słabych obiektach więcej szczegółów. Przydaje się też ciepłe ubranie, bo przy okularze spędza się długie minuty nawet w letnią noc.