Do obserwacji Słońca

Pryzmat Herschela

Pryzmat Herschela to drugi sposób obserwacji w świetle białym, przeznaczony do refraktorów. Wkłada się go w miejsce nasadki kątowej. Odbija do okularu tylko niewielką część światła, a resztę wraz z ciepłem wyprowadza z tyłu obudowy. Za pryzmatem zawsze stoi dodatkowy filtr szary, który przyciemnia obraz do bezpiecznego poziomu. Pryzmat Herschela daje bardzo kontrastowy obraz plam i drobnej struktury fotosfery, ale nie wolno go używać z Newtonem ani Schmidtem-Cassegrainem.

Teleskopy H-alfa

Teleskop H-alfa przepuszcza bardzo wąskie pasmo światła wodoru o długości 656,3 nm. Pokazuje chromosferę: protuberancje nad brzegiem tarczy, ciemne włókna na jej tle i jasne obszary aktywne, a czasem także rozbłyski. Obraz zmienia się nawet w ciągu kilkunastu minut. Taki teleskop ma w środku filtr interferencyjny (etalon) i filtr blokujący przy okularze. Im węższe pasmo, tym więcej szczegółów widać na tarczy; drugi etalon dodatkowo zwęża pasmo. Filtrami H-alfa można też wyposażyć zwykły refraktor, ale potrzebny jest do tego zestaw zaprojektowany dla danej apertury.

Montaż i szukacz

Słońce przesuwa się po niebie tak jak gwiazdy, więc przy dużym powiększeniu trzeba je śledzić. Wystarczy montaż azymutalny z mikroruchami. Montaż z napędem i prędkością śledzenia Słońca prowadzi teleskop sam, co przydaje się przy dłuższych obserwacjach i zdjęciach. Zwykły szukacz trzeba zdjąć albo zakryć, bo skupia światło jak lupa. Do celowania służy szukacz słoneczny, który rzuca cień albo jasną plamkę na matówkę.

Zdjęcia Słońca

Słońce fotografuje się krótkimi klatkami filmu z kamery planetarnej, przez ten sam filtr, którego używa się do obserwacji. Program wybiera najostrzejsze klatki i składa je w jedno zdjęcie, na którym widać więcej niż w okularze. W H-alfa najlepiej sprawdza się kamera monochromatyczna, bo całe światło przypada na jedną barwę. Lustrzanka z filtrem na obiektywie wystarcza do zdjęć całej tarczy z plamami.

Kiedy obserwować

Najspokojniejsze powietrze jest zwykle rano, zanim ziemia i dachy mocno się nagrzeją. Później drgania powietrza rozmywają drobne szczegóły. Aktywność Słońca zmienia się w cyklu około 11 lat: w latach maksimum plam, protuberancji i rozbłysków jest najwięcej, w minimum tarcza bywa czysta przez wiele dni.

Bezpieczeństwo

Filtrów słonecznych nakręcanych na okular nie wolno używać, bo mogą pęknąć od skupionego światła. Przed każdą obserwacją filtr na wlocie ogląda się pod światło: dziurka albo rysa na folii oznacza wymianę. Teleskopu z filtrem nie zostawia się bez opieki przy dzieciach, a obserwacje Słońca dziecko może prowadzić tylko pod okiem dorosłego.